Một số trẻ cần người lớn hỗ trợ ăn uống, thay đồ, vệ sinh, đi toilet, tắm rửa hoặc chăm sóc cơ thể. Đây là những hỗ trợ rất gần với thân thể và quyền riêng tư của trẻ. Nếu làm vội, làm trước mặt nhiều người hoặc không giải thích, trẻ có thể thấy xấu hổ, sợ hãi và mất cảm giác kiểm soát.
Giữ phẩm giá không phải là làm mọi việc chậm đi một cách không cần thiết. Nó giúp trẻ cảm thấy an toàn hơn, hợp tác tốt hơn và học dần kỹ năng tự chăm sóc trong mức có thể.
Báo trước trước khi chạm vào cơ thể trẻ
Trước khi thay đồ, lau rửa, bế, chỉnh tư thế hoặc hỗ trợ toilet, người lớn nên nói ngắn gọn điều mình sẽ làm. Với trẻ không hiểu lời nói dài, có thể dùng hình ảnh, cử chỉ, vật thật hoặc trình tự quen thuộc. Việc báo trước giúp trẻ không bị bất ngờ và giảm phản ứng phòng vệ.
Nếu trẻ có thể tự làm một phần, người lớn nên chờ và hỗ trợ phần cần thiết, thay vì làm thay toàn bộ vì nhanh hơn. Trẻ có thể kéo quần lên một phần, chọn khăn, đưa tay vào tay áo, báo đã xong hoặc chỉ vào hình để yêu cầu giúp. Những phần nhỏ này vẫn là tự chủ.
Khi trẻ từ chối, người lớn cần phân biệt giữa tình huống có thể chờ và tình huống liên quan đến an toàn hoặc y tế. Nếu không gấp, hãy cho trẻ thời gian, lựa chọn hoặc giải thích lại. Nếu bắt buộc phải làm để giữ an toàn, người lớn vẫn nên nói rõ, làm nhẹ nhất có thể và giúp trẻ hồi phục sau đó.
Riêng tư là nhu cầu thật, không phải phần phụ
Thay đồ, đi toilet và chăm sóc vệ sinh không nên diễn ra ở nơi nhiều người nhìn thấy nếu có thể tránh. Ở trường, nhà trẻ hoặc trung tâm hỗ trợ, cần có quy trình rõ về ai được hỗ trợ, ở đâu, cách ghi nhận thế nào và cách phòng ngừa lạm dụng. Gia đình có quyền hỏi những điều này.
Trẻ cũng cần được dạy tên gọi cơ thể, vùng riêng tư và cách báo khi không thoải mái ở mức phù hợp với tuổi và khả năng giao tiếp. Đây không phải là chủ đề xa xỉ hay quá sớm. Nó là một phần của an toàn thân thể.
Với trẻ không nói hoặc khó nói, người lớn cần chú ý tín hiệu từ cơ thể: căng người, né tránh, khóc, im lặng bất thường, bám chặt hoặc thay đổi hành vi sau khi được chăm sóc. Những tín hiệu này cần được xem nghiêm túc.
Không nói về trẻ như thể trẻ không có mặt
Trong chăm sóc cá nhân, người lớn dễ trao đổi với nhau ngay trước mặt trẻ: trẻ bẩn, trẻ không chịu, trẻ khó quá, trẻ làm mất thời gian. Những câu này có thể làm trẻ xấu hổ dù trẻ chưa nói được để phản ứng.
Ngôn ngữ tôn trọng cần được giữ cả khi trẻ còn nhỏ hoặc có khuyết tật nặng. Người lớn có thể nói với trẻ trực tiếp bằng câu đơn giản, giải thích việc đang làm và cảm ơn khi trẻ cố gắng. Nếu cần bàn thông tin nhạy cảm, nên chọn nơi và thời điểm phù hợp hơn.
Giữ phẩm giá cũng có nghĩa là không dùng việc chăm sóc cơ thể như hình phạt hoặc lời đe dọa. Trẻ không nên bị trêu chọc vì tai nạn toilet, chảy nước dãi, ăn rơi hoặc cần giúp vệ sinh.
Mục tiêu là tăng tự chủ từng bước
Không phải trẻ nào cũng tự lập hoàn toàn, nhưng hầu hết trẻ đều có thể có thêm một phần quyền kiểm soát. Mục tiêu có thể là nhận biết bước tiếp theo, chọn đồ dùng, tự làm một phần, báo không thoải mái hoặc dùng phương tiện giao tiếp để yêu cầu nghỉ.
Khi gia đình và trường học cùng dùng một cách hỗ trợ tôn trọng, trẻ dễ học hơn. Nếu mỗi nơi làm một kiểu, trẻ có thể lo lắng hoặc phản ứng mạnh hơn.
Chăm sóc cá nhân tốt không chỉ giữ cơ thể sạch và an toàn. Nó dạy trẻ rằng cơ thể mình có giá trị, tiếng nói của mình đáng được nghe và người lớn có trách nhiệm tôn trọng mình.
Chuẩn bị quy trình chung giữa gia đình và trường
Nếu trẻ cần hỗ trợ toilet, thay đồ hoặc ăn uống ở nhiều nơi, gia đình và trường nên thống nhất quy trình cơ bản. Ai được hỗ trợ trẻ, hỗ trợ ở đâu, cần báo trước thế nào, trẻ có thể tự làm phần nào, thông tin nhạy cảm được ghi lại ra sao và khi nào cần gọi gia đình. Quy trình rõ giúp bảo vệ trẻ và cũng bảo vệ người lớn đang hỗ trợ.
Không nên để mỗi người xử lý theo thói quen riêng trong những việc gần cơ thể. Sự nhất quán giúp trẻ dự đoán và giảm sợ. Đồng thời, gia đình có thể phát hiện sớm nếu một cách hỗ trợ làm trẻ khó chịu hoặc không còn phù hợp với tuổi của trẻ.
Tăng tự chủ mà không bỏ mặc
Khi trẻ lớn hơn, người lớn cần xem phần hỗ trợ nào có thể rút dần. Có thể chuyển từ làm thay sang làm mẫu, từ đứng cạnh sang đứng ngoài cửa, từ nhắc bằng lời sang dùng hình, hoặc từ kiểm tra toàn bộ sang kiểm tra bước cuối. Nhưng rút hỗ trợ cần dựa trên an toàn và khả năng thật, không phải vì người lớn ngại chăm sóc.
Nếu trẻ chưa thể tự làm, phẩm giá vẫn phải được giữ. Trẻ vẫn có thể chọn khăn, báo đã xong, dùng thẻ xin nghỉ, hoặc được che chắn riêng tư. Tự chủ không phải là tất cả hoặc không gì cả; đó là từng phần quyền kiểm soát được trao lại cho trẻ một cách an toàn.
Nguồn tham khảo
Các nguồn dưới đây được dùng để kiểm tra quyền riêng tư, bảo vệ trẻ, quyền trẻ em và cách tiếp cận dựa trên phẩm giá.